- तुळशी विवाह 2026 देवउठनी एकादशी, शुक्रवार 20 नोव्हेंबरपासून कार्तिक पौर्णिमा, मंगळवार 24 नोव्हेंबरपर्यंत कोणत्याही संध्याकाळी करता येतो; बहुतेक कुटुंबे 20 किंवा 21 नोव्हेंबर निवडतात.
- मुख्य साहित्य: तुळशीचे रोप, शाळिग्राम किंवा विष्णूची मूर्ती, मांडवासाठी चार ऊस, तुळशीसाठी लाल चुनरी आणि शृंगार, वरासाठी पिवळे वस्त्र, पंचामृत, तुपाचा दिवा आणि हंगामी नैवेद्य.
- सूर्यास्तानंतर करा: तुळशीला वधूसारखे सजवा, गठबंधन आणि कन्यादान करा, शाळिग्रामासह सात फेरे घाला, मग नैवेद्य आणि आरती करा; तुळशीची पाने एकादशीच्या एक दिवस आधी तोडून ठेवा.
तुळशी विवाह 2026 घरी देवउठनी एकादशी, शुक्रवार 20 नोव्हेंबरपासून कार्तिक पौर्णिमा, मंगळवार 24 नोव्हेंबरपर्यंत कोणत्याही संध्याकाळी करता येतो; बहुतेक कुटुंबे एकादशीची संध्याकाळ किंवा द्वादशी, शनिवार 21 नोव्हेंबर निवडतात. खाली संपूर्ण साहित्य यादी, दिवस आणि वेळ कशी निवडावी, साध्या घरात करता येईल असा 14 टप्प्यांचा विधी, जपायचे मंत्र, आणि बाल्कनी किंवा लहान फ्लॅटसाठी छोटी पद्धत दिली आहे.
हे पान प्रत्यक्ष उपयोगाची चेकलिस्ट आहे. देवउठनी एकादशीचे महत्त्व, वृंदा आणि जालंधराची कथा आणि देवाला जागवण्याचा विधी यासाठी वाचा देवउठनी एकादशी आणि तुळशी विवाह 2026.
तुळशी विवाह 2026: कोणता दिवस, कोणती वेळ
| दिवस | तिथी | टीप |
|---|---|---|
| शुक्रवार 20 नोव्हेंबर | एकादशी (साधारण सकाळी 7:16 पासून) | उत्तर भारतात सर्वाधिक प्रचलित; संध्याकाळी देवाला जागवल्यानंतर करा |
| शनिवार 21 नोव्हेंबर | द्वादशी (एकादशी साधारण सकाळी 6:32 ला संपते) | अनेक मराठी आणि गुजराती घरांची परंपरा; वैष्णव एकादशीही आज |
| रविवार 22 नोव्हेंबर | त्रयोदशी | कुटुंबाची रीत असल्यास योग्य |
| सोमवार 23 नोव्हेंबर | वैकुंठ चतुर्दशी | हरी आणि हर यांची एकत्र पूजा |
| मंगळवार 24 नोव्हेंबर | कार्तिक पौर्णिमा | तुळशी विवाहाचा शेवटचा दिवस |
विवाह साधारणपणे सूर्यास्तानंतर, प्रदोष काळात, दिवे लागणीच्या वेळी लावला जातो. मुंबईत सूर्यास्त साधारण संध्याकाळी 6:00 आणि दिल्लीत 5:25 च्या सुमारास होतो; वेळ शहरानुसार बदलते, म्हणून आजचे पंचांग पाहा. एकादशीचा उपवास असला तरी त्या संध्याकाळी विवाह करता येतो; नैवेद्यात धान्य ठेवू नका आणि शनिवारी पारणाच्या वेळेत (दिल्लीत साधारण दुपारी 1:15 ते 3:30) उपवास सोडा. पाहा एकादशी व्रताचे नियम आणि पारण वेळ.
तुळशी विवाह साहित्याची यादी
| कशासाठी | साहित्य |
|---|---|
| मांडव | 4 ऊस (किंवा केळीचे खांब), बांधण्यासाठी दोरी, झेंडूच्या फुलांची माळ, आंब्याच्या पानांचे तोरण, रांगोळी |
| वधू (तुळस) | स्वच्छ कुंडीत तुळशीचे रोप, कुंडीसाठी गेरू, लाल चुनरी किंवा खण, बांगड्या, टिकली, कुंकू, काजळ, मेंदी, छोटा आरसा आणि कंगवा, छोटे मंगळसूत्र किंवा हार |
| वर | शाळिग्राम, किंवा विष्णू, कृष्ण किंवा बाळकृष्णाची छोटी मूर्ती; पिवळे वस्त्र; जानवे; छोटा हार |
| पूजा | पाण्याने भरलेला कलश, थोडे गंगाजल, नारळ, कुंकू, हळद, चंदन, नाडापुडी (मौली), पंचामृत (दूध, दही, तूप, मध, साखर), फुले, उदबत्ती, तुपाचा दिवा, कापूर, विड्याची पाने आणि सुपारी |
| विवाहाचे विधी | माळ घालण्यासाठी दोन हार, गठबंधनासाठी कापड किंवा ओढणी, अंतरपाटासाठी एक कापड, कन्यादानासाठी पाणी आणि फुलांचे छोटे ताट, काही नाणी |
| नैवेद्य | उसाचे तुकडे, शिंगाडे, आवळे, बोरे, रताळे, सीताफळ, चिंचा, गूळ, मखाणे किंवा घरी केलेला गोड पदार्थ; पंचामृत |
| दान (ऐच्छिक) | एखाद्या सुवासिनीसाठी किंवा पुरोहितांसाठी साडी किंवा सौभाग्य वस्तू, फळे, भांडे किंवा दक्षिणा |
सगळे असायलाच हवे असे नाही. तुळशीचे रोप, विष्णूचा फोटो, एक दिवा, एक लाल कापड, एक पिवळे कापड आणि एक गोड पदार्थ एवढ्यानेही मनापासून तुळशी विवाह होतो.
आपल्या कुटुंबासाठी कोणता दिवस योग्य, किंवा घरात ठरत असलेल्या लग्नाबद्दल काही प्रश्न आहे? गुरुशक्तीला एक प्रश्न विचारा, ₹299, आपल्या एका विशिष्ट प्रश्नाचे उत्तर देते.
घरी तुळशी विवाह विधी, टप्प्याटप्प्याने
- एक दिवस आधी (गुरुवार 19 नोव्हेंबर किंवा त्याआधी): जागा स्वच्छ करा आणि लागणारी तुळशीची पाने तोडून ठेवा. परंपरेनुसार एकादशीला तुळस तोडत नाहीत, आणि अनेक कुटुंबे द्वादशी व रविवारीही तोडत नाहीत.
- संध्याकाळचे स्नान आणि संकल्प: स्नान करून स्वच्छ कपडे घाला आणि कोण कोणती भूमिका घेणार ते ठरवा: कन्यादान करणारे जोडपे आणि वरपक्षाकडून एक व्यक्ती. पूर्व किंवा उत्तरेकडे तोंड करून बसा.
- मांडव घाला: तुळशीची कुंडी पाटावर किंवा रांगोळीवर ठेवा. तिच्यावर चार ऊस बांधून मांडव करा. झेंडूची माळ आणि तोरण लावा.
- कलश आणि गणपती: मांडवाजवळ नारळ ठेवलेला कलश स्थापन करा. आधी गणपतीचे स्मरण करा: "ॐ गं गणपतये नमः".
- वराचे स्नान: शाळिग्रामाला पंचामृताने, मग स्वच्छ पाण्याने स्नान घाला. पिवळे वस्त्र घाला, चंदन लावा, जानवे आणि फुले अर्पण करा. अनेक कुटुंबे शाळिग्रामाला अक्षता वाहत नाहीत; त्याऐवजी चंदन आणि फुले वाहा.
- वधूचा शृंगार: कुंडीला गेरू लावा, तुळशीला लाल चुनरी नेसवा आणि एकेक शृंगार अर्पण करा: बांगड्या, टिकली, कुंकू, काजळ, मेंदी आणि मंगळसूत्र.
- वधू-वराला बसवा: मांडवात पिवळ्या वस्त्रावर शाळिग्राम तुळशीच्या उजव्या बाजूला ठेवा.
- पूजा: दोघांना हळद, कुंकू, चंदन, फुले, उदबत्ती आणि दिवा अर्पण करा. "ॐ नमो भगवते वासुदेवाय" आणि खाली दिलेला तुळशी प्रणाम मंत्र म्हणा.
- माळ घालणे: एक हार तुळशीला आणि एक शाळिग्रामाला घाला, किंवा दोन्ही हार एकमेकांना लावून माळ बदलण्याचा भाव करा. महाराष्ट्रात या वेळी दोघांमध्ये अंतरपाट धरून मंगलाष्टके म्हटली जातात.
- गठबंधन: तुळशीच्या चुनरीचे एक टोक वराच्या पिवळ्या वस्त्राला नाडापुडीने बांधा.
- कन्यादान: कन्यादान करणारे जोडपे हातात थोडे पाणी, फुले आणि नाणे घेऊन आपल्या शब्दांत म्हणतील "आम्ही तुळशी देवीला श्रीविष्णूंना अर्पण करतो", आणि शाळिग्रामासमोर पाणी सोडतील.
- सात फेरे: शाळिग्राम (किंवा मूर्ती) हातात घेऊन तुळशीभोवती घड्याळाच्या दिशेने सात फेरे घाला; सर्वजण मंगलगीते म्हणतील किंवा "ॐ नमो भगवते वासुदेवाय" जपतील. तुळस आपल्या जागीच राहते.
- कुंकू आणि आशीर्वाद: नववधू म्हणून तुळशीला चिमूटभर कुंकू वाहा. खाली दिलेला मंगल श्लोक म्हणा आणि आपल्या घरासाठी जोडप्याचे आशीर्वाद मागा.
- नैवेद्य, आरती आणि प्रसाद: नैवेद्य दाखवा, तुळशीची आरती आणि ओम जय जगदीश हरे म्हणा, कापूर आरती करा आणि प्रसाद वाटा. शक्य असल्यास मांडव कार्तिक पौर्णिमेपर्यंत राहू द्या, आणि शृंगाराचे साहित्य एखाद्या सुवासिनीला दान करा.
तुळशी विवाहाचे मंत्र
विष्णू (द्वादशाक्षरी मंत्र):
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय॥
Om namo Bhagavate Vasudevaya. अर्थ: "भगवान वासुदेवांना नमस्कार."
तुळशी प्रणाम:
वृन्दायै तुलसीदेव्यै प्रियायै केशवस्य च।
कृष्णभक्तिप्रदे देवि सत्यवत्यै नमो नमः॥
Vrindayai Tulasi-devyai priyayai Keshavasya cha,
Krishna-bhakti-prade devi satyavatyai namo namah.
अर्थ: "केशवाची प्रिया वृंदा, तुळशी देवीला पुन्हा पुन्हा नमस्कार; हे कृष्णभक्ती देणाऱ्या देवी, हे सत्यवती, तुला नमस्कार."
मंगल श्लोक (विवाहात म्हटला जातो):
मङ्गलं भगवान् विष्णुः मङ्गलं गरुडध्वजः।
मङ्गलं पुण्डरीकाक्षः मङ्गलायतनो हरिः॥
Mangalam Bhagavan Vishnuh, mangalam Garudadhvajah,
Mangalam Pundarikakshah, mangalayatano Harih.
अर्थ: "भगवान विष्णू मंगल आहेत, गरुडध्वज मंगल आहेत, कमलनयन मंगल आहेत; हरी सर्व मंगलांचे धाम आहेत."
तुळशीची आठ नावे आणि पाने तोडण्याचा मंत्र यासाठी वाचा तुळशी नामाष्टक: वृंदा वृंदावनी मंत्र आणि अर्थ.
लहान घरासाठी 15 मिनिटांचा तुळशी विवाह
ऊस नाही, शाळिग्राम नाही, जागा कमी आहे? तुळशीची कुंडी बाल्कनीत पाटावर ठेवा, तिला लाल कापड बांधा, शेजारी पिवळ्या कापडावर कृष्ण किंवा विष्णूचा फोटो ठेवा, तुपाचा दिवा लावा, "ॐ नमो भगवते वासुदेवाय" अकरा वेळा जपा, फोटो तुळशीभोवती सात वेळा फिरवा, एक गोड पदार्थ आणि काही फळे अर्पण करा आणि आरती करा. हाच पूर्ण, भावपूर्ण तुळशी विवाह आहे.
शाळिग्रामाबद्दल: परंपरेनुसार घरी आणलेल्या शाळिग्रामाची रोज पूजा केली जाते. हा नियम पाळता येणार नसेल तर फक्त या दिवसासाठी शाळिग्राम विकत घेण्याऐवजी विष्णू किंवा कृष्णाची मूर्ती वापरा.
प्रदेशानुसार रीती थोडक्यात
- महाराष्ट्र: तुळशी विवाह साधारणपणे द्वादशीपासून पौर्णिमेपर्यंत लावला जातो. मंगलाष्टके म्हणताना वधू-वरामध्ये अंतरपाट धरला जातो, आणि आवळे, चिंचा, ऊस आणि चुरमुरे अर्पण केले जातात.
- गुजरात: अनेक मंदिरांत आणि घरांत ठाकोरजींची (कृष्ण) वरात काढून तुळशीशी विवाह लावला जातो.
- उत्तर प्रदेश, बिहार आणि मध्य प्रदेश: कुटुंबे एकादशीच्या संध्याकाळी "उठो देव" गीतांनी देवाला जागवतात आणि त्याच रात्री उसाच्या मांडवात विवाह लावतात.
आपल्या कुटुंबाची रीत पाळा; कोणतीही एकच प्रादेशिक पद्धत एकमेव योग्य नाही.
गुरुशक्तीकडून वैयक्तिक मार्गदर्शन
तुळशी विवाहाने लग्नसराई सुरू होते, आणि अनेक कुटुंबांच्या मनात वेळ, स्थळ किंवा घरातील एखाद्या परिस्थितीबद्दल प्रश्न असतात. एका स्पष्ट प्रश्नासाठी गुरुशक्तीला एक प्रश्न विचारा, ₹299. आपल्या जन्मकुंडलीच्या सविस्तर वाचनासाठी बेसिक गुरुशक्ती मार्गदर्शन, ₹499, निवडा. आत्ता खरेदी करायची नाही? आधी एक मोफत प्रश्न विचारा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
2026 मध्ये तुळशी विवाह कधी आहे?
तुळशी विवाह 2026 शुक्रवार 20 नोव्हेंबर (देवउठनी एकादशी) पासून मंगळवार 24 नोव्हेंबर (कार्तिक पौर्णिमा) पर्यंत कोणत्याही संध्याकाळी करता येतो. बहुतेक कुटुंबे 20 किंवा 21 नोव्हेंबर निवडतात.
तुळशी विवाहासाठी कोणते साहित्य लागते?
तुळशीचे रोप, शाळिग्राम किंवा विष्णूची मूर्ती, चार ऊस, तुळशीसाठी लाल चुनरी आणि शृंगार, वरासाठी पिवळे वस्त्र आणि जानवे, पंचामृत, तुपाचा दिवा, फुले, कुंकू, हळद आणि ऊस, शिंगाडे, आवळे असा हंगामी नैवेद्य.
तुळशी विवाहाची सर्वोत्तम वेळ कोणती?
सूर्यास्तानंतर, प्रदोष काळात, दिवे लागणीच्या वेळी. सूर्यास्ताची नेमकी वेळ शहरानुसार बदलते, म्हणून स्थानिक पंचांग पाहा.
शाळिग्रामाशिवाय तुळशी विवाह करता येतो का?
हो. विष्णू, कृष्ण किंवा बाळकृष्णाची छोटी मूर्ती किंवा फोटो वर म्हणून ठेवता येतो.
एकादशीचा उपवास असताना तुळशी विवाह करता येतो का?
हो. संध्याकाळी विवाह करा, नैवेद्यात धान्य ठेवू नका, आणि शनिवार 21 नोव्हेंबरला पंचांगात दिलेल्या पारण वेळेत उपवास सोडा.
तुळशी विवाह कोण करू शकते?
कोणीही: विवाहित जोडपी, अविवाहित स्त्री-पुरुष, आणि ज्या कुटुंबांना मुलगी नाही ती कुटुंबे, जी बहुधा हा विवाह आपले कन्यादान म्हणून करतात.
एकादशीला तुळशी विवाहासाठी पाने तोडता येतात का?
परंपरेनुसार नाही. लागणारी पाने एक दिवस आधी तोडून ठेवा, किंवा आपोआप गळलेली पाने वापरा.
AI सोबत जाणून घ्या
हा लेख अधिक खोलवर समजून घेण्यासाठी एक AI सहाय्यक निवडा:
नवीन टॅबमध्ये उघडते. ChatGPT, Claude आणि Perplexity मध्ये प्रॉम्प्ट आधीच भरलेला असतो; Gemini, DeepSeek आणि Qwen साठी प्रॉम्प्ट कॉपी होतो, तो तुम्ही पेस्ट करा.



